به ياد

«درويش خان »

هنرمند نامی و استاد موسیقی ایرانی

امروز يعني دوم آذر ماه مصادف بود با سالروز در گذشت «درویش‌خان» . به اين دليل در مورد ايشان كه از بزرگان موسيقي ايران مي باشند ، مطلبي كه در واقع خلاصه از زندگي آن مرحوم باشد را در قسمت يادبودهاي اين وبلاگ قرار مي دهم . يادش گرامي و روحش شاد باد .

غلامحسین درویش معروف به «درویش‌خان» از هنرمندان نامی و استادان موسیقی ایرانی در اواخر دوره قاجاریه است. وی در سال 1251 به دنیا آمد . هنرمندی خلّاق با سلیقه و ظریف و نوازنده ای ماهر و چیره دست بود. پدرش حاجی بشیر نام داشت که از اهالی طالقان بود و سه تار می نواخت. از آنجایی که شوق فرزندش را در یاد گیری موسیقی دریافت وی را به موزیک دارالفنون سپرد.

غلامحسین در آنجا خط موسیقی را فرا گرفت و در آنجا به یاد گیری سازهای بادی و طبل پرداخت. از آنجا که پدرش همه را درویش خطاب میکرد بعدها غلامحسین نیز به درویش معروف شد. بعدها وی به خدمت استادان یگانۀ تار آن دوران میرزا حسینقلی و میرزا عبدالله رسید و نوازندگی تار و سه تار را نزد آنها فرا گرفت و بعد از سالها تمرین در نواختن تار و بویژه سه‌تار مهارت یافت و بهترین شاگرد استادان خود شد.

با ظهور نهضت مشروطه ، درویش خان نیز همراه با مجاهدین آن دوران همگام شده و تصنیفهای مهیمن ساخت و در اجتماعات مشروطه خواهان شرکت جست . در نخستین کنسرتهایی که در انجمن اخوت تشکیل شد وی سمت ریاست و رهبری ارکستر را برعهده داشت.

درویش خان در زمان تحصیل در مدرسه موزیک نظام که تحت نظر لومر اداره می‌شد متوجه یکنواخت بودن موسیقی ایرانی شد، به این جهت آواز را که تا آن زمان بدون ضرب و طولانی بود، خلاصه کرد و به صورت ضربی در آورد و علاوه بر «درآمد» که پیش از آواز نواخته می‌شد قطعه ضربی دیگری به نام پیش درآمد به آن افزود . درویش خان نوعی آهنگ ضربی به نام پیش درآمد ساخت که تا سالها بعد از او رواج بسیار داشت.

درویش خان در نواختن تار مهارت خاصي داشت. تا آن زمان تار دارای پنج سیم (دو سیم سفید، دوسیم زرد، و یک سیم بم) بود و درویش از روی سه‌تار به فکر افتاد سیم دیگری به تار بیفزاید و از آن هنگام تار دارای شش سیم شد.

درشکهٔ این استاد کم‌نظیر موسیقی ایران در شب چهارشنبه، دوم آذرماه ۱۳۰۵ هجری خورشیدی، هنگامی که از منزل یکی از دوستان به خانه می‌رفت با خودرویی تصادف کرد و بر اثر ضربه‌ای که بر سر او وارد آمد،به سختی آسیب دید و در دم جان سپرد.

درویش‌خان را نخستین قربانی سوانح رانندگی در ایران می‌دانند. وی در گورستان ظهیرالدوله میان امامزاده قاسم و تجریش شمیران به خاک سپرده شد. روانش شاد و يادش گرامي.